Πλαστικά μικροσφαιρίδια και καλλυντικά

Επιστημονικά ευρήματα /δράσεις

Η εκστρατεία κατά της χρήσης πλαστικών μικροσφαιρίδιων σε προϊόντα προσωπικής φροντίδας , ως πηγή ρύπανσης του περιβάλλοντος και της διατροφικής αλυσίδας ,έχει πάρει τεράστιες διαστάσεις και πλέον ευαισθητοποιεί πολιτικούς , ενώ οδηγεί την μια μετά την άλλη πολυεθνικές εταιρείες καλλυντικών να δηλώνουν δημόσια την κατάργηση της χρήσης τους.

Μικροσκοπικά πλαστικά σφαιρίδια συναντώνται σήμερα σε , ενδεχομένως, χιλιάδες προϊόντα προσωπικής φροντίδας που πωλούνται σε ολόκληρο τον κόσμο.

Αυτά τα μικροσφαιρίδια, που δύσκολα διακρίνονται δια γυμνού οφθαλμού, περνούν κατευθείαν από το μπάνιο μας στο αποχετευτικό σύστημα.

Οι εγκαταστάσεις επεξεργασίας των υγρών αποβλήτων δεν είναι σχεδιασμένες με τέτοιο τρόπο ώστε να τα συγκρατούν και έτσι, καταλήγουν στους ωκεανούς, συμβάλλοντας στη δημιουργία της λεγόμενης «Σούπας Πλαστικών».

Οι θαλάσσιοι οργανισμοί απορροφούν ή καταπίνουν τα μικροσφαιρίδια, τα οποία, μέσω της τροφικής αλυσίδας, μπορούν να φτάσουν ακόμα και στο πιάτο μας.

Τα μικροσφαιρίδια δεν βιοδιασπώνται και, συνεπώς, η απομάκρυνσή τους από το θαλάσσιο περιβάλλον είναι αδύνατη.

Χρήση πλαστικών μικροσφαιριδίων στα καλλυντικά και προϊόντα προσωπικής φροντίδας

Πλαστικά μικροσφαιρίδια χρησιμοποιούνται σε εκατοντάδες προϊόντα προσωπικής φροντίδας
Ιδιαίτερα χρησιμοποιούνται σε προϊοντα απολέπισης σε οδοντόκρεμες, και αφρούς ξυρίσματος .
Στα καλλυντικά προϊόντα χρησιμοποιούνται ως ήπια απολέπιση για την αφαίρεσει ξηρών κυττάρων από την επιφάνεια του δέρματος.

Επιστημονικά ευρήματα για τις επιπτώσεις στο περιβάλλον

Σύμφωνα με έκθεση που δημοσιεύτηκε στο πλαίσιο της Σύμβασης για τη Βιολογική Ποικιλότητα, τα θαλάσσια απορρίμματα επηρεάζουν δυσμενώς 663 θαλάσσια είδη. Το 11 % περίπου των περιπτώσεων αφορούσε συγκεκριμένα σε κατάποση μικροπλαστικών.
Ορισμένα είδη ψαριών αποβάλλουν το πλαστικό εύκολα, αλλά υπάρχουν και είδη που δεν έχουν αυτήν την ικανότητα, με αποτέλεσμα το πλαστικό να συσσωρεύεται στο σώμα τους. Για παράδειγμα, σε επιστημονική μελέτη αναφέρεται ότι το 35% περίπου από τα 670 ψάρια που εξετάστηκαν (6 είδη συνολικά) είχε μικροπλαστικό στο στομάχι του.Ο μεγαλύτερος αριθμός πλαστικών κομματιών που εντοπίστηκε σε ένα ψάρι ήταν 83.

Η επιφάνεια των μικροπλαστικών προσελκύει έμμονους οργανικούς ρύπους (POPs), για παράδειγμα πολυχλωριωμένα διφαινύλια PCBs και φυτοφάρμακα όπως το DDT, από το θαλάσσιο περιβάλλον. Στην επιφάνεια των μικροπλαστικών έχουν ανιχνευτεί σχετικά υψηλές συγκεντρώσεις POPs.
Επ’ αυτού του θέματος διεξάγεται έρευνα στο πλαίσιο του προγράμματος International Pellet Watch, με επικεφαλής τον Καθηγητή Takada του Πανεπιστημίου του Τόκιο. Το επιστημονικό έργο του Καθηγητή Takada δείχνει ότι POPs που ανιχνεύτηκαν σε ιστούς πουλιών προήλθαν από την κατάποση πλαστικών.
Θεωρητικά, οι POPs μπορούν να παραμείνουν στην επιφάνεια των μικροπλαστικών και στη συνέχεια να αποβληθούν από το σώμα των ζώων με φυσικό τρόπο.
Παρόλα αυτά, έχει παρατηρηθεί ότι ορισμένα ψάρια και θαλασσινά που καταναλώνονται τακτικά από τον άνθρωπο, έχουν κομμάτια πλαστικών στο σώμα τους.

Οι επιστήμες ανησυχούν ότι σε βάθος χρόνου, οι POPs θα συσσωρεύονται στην τροφική αλυσίδα και θα μεταφέρονται από είδος σε είδος, με τελικό αποδέκτη τον άνθρωπο.

Τα τοξικά χημικά πρόσθετα που περιέχονται στο πλαστικό (π.χ. πλαστικοποιητές και επιβραδυντικά φλόγας) απελευθερώνονται στο θαλάσσιο περιβάλλον και αποτελούν σημαντική απειλή για τη θαλάσσια πανίδα.
Ορισμένοι από τους πιο ευρέως χρησιμοποιούμενους πλαστικοποιητές έχουν εντοπιστεί σε ψάρια, θαλάσσια θηλαστικά και μαλάκια.
Τα μικρότερα σωματίδια πλαστικού καταναλώνονται και συγκρατούνται από διηθηματοφάγους οργανισμούς, όπως τα μύδια.

Ο Βέλγος τοξικολόγος Colin Janssen (Πανεπιστήμιο του Ghent) ανακάλυψε ότι κάθε γραμμάριο σάρκας μυδιού περιέχει, κατά μέσο όρο, ένα σωματίδιο πλαστικού.
Επίσης, κάποια είδη πλαγκτού μπορούν να προσλάβουν και να απορροφήσουν πλαστικά σωματίδια.
Μετά την είσοδο των μικροσφαιριδίων στο θαλάσσιο περιβάλλον, είναι αδύνατον να προσδιοριστεί από πού έχουν προέλθει.

Οι Γερμανοί ερευνητές Liebezeit και Dubaish (Πανεπιστήμιο του Oldenburg) ) πιστεύουν ότι τα καλλυντικά, ιδίως τα προϊόντα απολέπισης, αποτελούν την κύρια πηγή ρύπανσης της θάλασσας των Wadden από μικροπλαστικά

Οι εγκαταστάσεις επεξεργασίας υγρών αποβλήτων δεν είναι σχεδιασμένες με τέτοιο τρόπο ώστε να συγκρατούν τα μικροσφαιρίδια. Μια σειρά μελετών έχει δείξει ότι οι εγκαταστάσεις επεξεργασίας δε φιλτράρουν όλα τα μικροσφαιρίδια που υπάρχουν στα υγρά απόβλητα.
Επιπλέον, μέρος των λυμάτων δεν υφίσταται επεξεργασία. Μετά από έντονες βροχοπτώσεις, τα κανάλια όμβριων υδάτων ενδέχεται να υπερχειλίσουν, απελευθερώνοντας μη επεξεργασμένα λύματα που περιέχουν μικροσφαιρίδια απευθείας στους επιφανειακούς υδάτινους αποδέκτες. Επίσης, αξίζει να σημειωθεί ότι ορισμένες χώρες δε διαθέτουν τις κατάλληλες υποδομές για την επεξεργασία των υγρών αποβλήτων τους.
Beat the Microbead : Διεθνής εκστρατεία κατά της χρήσης μικροσφαιριδίων στα καλλυντικά

H μη κυβερνητική οργάνωση Plastic Soup Foundation , ξεκίνησε το καλοκαίρι του 2012 την εκστρατεία Beat the Microbead σε συνεργασία με το North Sea Foundation. Η εκστρατεία, υποστηρίζεται από ένα συνεχώς αυξανόμενο αριθμό ΜΚΟ σε όλο τον κόσμο, ζητά από:
-Τους κατασκευαστές να σταματήσουν να χρησιμοποιούν μικροσφαιρίδια.
-Τις επιχειρήσεις λιανικού εμπορίου να μην πωλούν προϊόντα που περιέχουν μικροσφαιρίδια.
-Τους καταναλωτές να απέχουν από την αγορά προϊόντων που περιέχουν μικροσφαιρίδια.
-Τις κυβερνήσεις να απαγορεύσουν τη χρήση μικροσφαιριδίων σε προϊόντα προσωπικής φροντίδας το συντομότερο δυνατό.
Η καμπάνια υποστηρίζεται από ένα video στο You Tube με πρωταγωνιστή τον Καπετάνιο Charles Moore (o άνθρωπος που ανακάλυψε την Πλαστική Σούπα), ο οποίος επισημαίνει τους κινδύνους που κρύβουν τα μικροπλαστικά.
Σε μια προσπάθεια να ενισχυθεί η ενημέρωση/ ευαισθητοποίηση των καταναλωτών, αναπτύχθηκε μια εφαρμογή για κινητά τηλέφωνα, η οποία εγκαινιάστηκε το Νοέμβριο του 2012.

Η εφαρμογή έδωσε τη δυνατότητα στους καταναλωτές να τσεκάρουν ποιά προϊόντα περιέχουν μικροπλαστικά, απλά σκανάροντας τα barcodes με την κάμερα του κινητού τους.

Κάθε προϊόν εμπίπτει σε μια από τρεις κατηγορίες, οι οποίες εμφανίζονται με διαφορετικό χρώμα: κόκκινο, πορτοκαλί και πράσινο.

Το κόκκινο σημαίνει ότι το προϊόν περιέχει πλαστικά μικροσφαιρίδια.

Το πορτοκαλί σημαίνει ότι το προϊόν περιέχει μεν μικροσφαιρίδια, αλλά η κατασκευάστρια εταιρεία έχει δεσμευθεί δημόσια ότι θα προχωρήσει στη σταδιακή κατάργησή τους.

Το πράσινο σημαίνει ότι το προϊόν δεν περιέχει πλαστικό.
Η εφαρμογή ήταν πολύ επιτυχημένη και έλαβε μεγάλη δημοσιότητα στα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης.

Οι Πολιτικές Πρωτοβουλίες
-Η Ολλανδία θεωρείται ο προπομπός για μια πανευρωπαϊκή απαγόρευση των μικροσφαιριδίων.
Το 2009, ο ολλανδός Υπουργός Περιβάλλοντος, ήταν ένας από τους πρώτους πολιτικούς που επέστησαν την προσοχή της ολλανδικής κυβέρνησης, και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στην «πλαστική σούπα».
Τον Δεκέμβριο του 2011, Ολλανδός, ευρωβουλευτής ξεκίνησε μια προσωπική καμπάνια κατά των μικροσφαιριδίων με τον εύγλωττο τίτλο « κάνω αποφλοίωση με πλαστικό δωρεάν».

Η εκστρατεία αυτή συγκέντρωσε αμέσως 4.000 υπογραφές και τον ίδιο μήνα ο ευρωβουλευτής ρώτησε την Ευρωπαϊκή Επιτροπή αν «εξετάζει την απαγόρευση microplastics σε καταναλωτικά προϊόντα, όπως τα απολεπιστικά, τα οποία θα μπορούσαν να αντικατασταθούν με φυσικά συστατικά , όπως το αλάτι, το μπαμπού και κελύφη καρπών».
-Το Νοέμβριο του 2012 η ολλανδική κυβέρνηση ξεκίνησε διάλογο με τους ενδιαφερόμενους του κλάδου σχετικά με την αποφυγή της χρήσης των microplastics στα καλλυντικά.

Η Ευρωπαική οδηγία πλαίσιο για τη θαλάσσια στρατηγική
Τα πλαστικά μικροσφαιρίδια ορίζονται ως σκουπίδια στην οδηγία-πλαίσιο. Ως εκ τούτου, τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής υποχρεούνται να θεσπίσουν και να εφαρμόσουν τα απαραίτητα μέτρα για την επίτευξη καλής περιβαλλοντικής κατάστασης των θαλάσσιων υδάτων τους μέχρι το 2020.
Η Πράσινη Βίβλος
Τον Μάρτιο του 2013, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσιεύει την Πράσινη Βίβλο για μια ευρωπαϊκή στρατηγική για τα πλαστικά απόβλητα στο περιβάλλον ενώ εκφράζεται ιδιαίτερη ανησυχία για τα πλαστικά μικροσφαιρίδια . » Μικροσφαιρίδια είιναι πανταχού παρόντα και μπορούν να φτάσουν ακόμα ι ακόμα και τις πιο απομακρυσμένες περιοχές με συγκέντρωση στο νερό μερικές φορές υψηλότερη από εκείνη του πλαγκτόν. Αυτά τα μικρο-πλαστικά, και τα χημικά πρόσθετα που περιέχουν, αν καταποθούν σε μεγάλες ποσότητες από τη θαλάσσια πανίδα μπορεί να έχουν υψηλό δυναμικό για την μόλυνση στην τροφική αλυσίδα μέσω της αλληλεπίδρασης θηρευτών-θηραμάτων ». Και: «Η αυξανόμενη χρήση μικρο-πλαστικών είναι επίσης ένα θέμα ανησυχίας. Σε ορισμένα καταναλωτικά προϊόντα, όπως κρέμες απολέπισης και αφρόλουτρα, οι παραγωγοί προσθέτουν μικρο-πλαστικό αντί των φυσικών σωματιδίων . Αυτά τα σωματίδια μπορεί να καταλήξουν στις θάλασσες, καθώς τα συστήματα διαχείρισης νερού δεν είναι εξοπλισμένα για να συγκρατήσει αυτό το υλικό . «(Πράσινη Βίβλος, σ. 6. Και 14).
Ευρωπαϊκή Διάσκεψη στο Βερολίνο
Μετά τη δημοσίευση της Πράσινης Βίβλου, η Γερμανική Κυβέρνηση και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διοργάνωσαν Διεθνές Συνέδριο για την Πρόληψη και διαχείριση των θαλάσσιων απορριμάτων στις Ευρωπαϊκές θάλασσες, τον Απρίλιο του 2013. Το συνέδριο έθεσε ως προτεραιότητα την ανάγκη για λύσεις στο θέμα της ρύπανση απο τα πλαστικά μικροσφαιρίδια . Ο Ευρωπαίος Επίτροπος για το Περιβάλλον, , παρουσίασε διακήρυξη με θέμα την απαγόρευση των μικροσφαιρίδια σε καλλυντικά, σε ισχύ από την 1 Ιανουαρίου 2014. Η διακήρυξη υπογράφεται από κορυφαίους επιστήμονες και μη κυβερνητικές οργανώσεις
Μερικούς μήνες αργότερα, το Πρόγραμμα των Ηνωμένων Εθνών για το Περιβάλλον (UNEP), το Ολλανδικό Υπουργείο Υποδομών και Περιβάλλοντος και η Fauna & Flora International (FFI) ένωσαν τις δυνάμεις τους με τις ΜΚΟ North Sea Foundation και Plastic Soup Foundation για να χρηματοδοτήσουν την ανάπτυξη μιας διεθνούς εφαρμογής για έξυπνα κινητά τηλέφωνα. Η εφαρμογή θα είναι διαθέσιμη σε πέντε γλώσσες και συμβατή με όλες τις συσκευές, ανεξαρτήτως λογισμικού (Windows, iOS, Apple και Android).
Η αντίδραση της βιομηχανίας καλλυντικών
Οι Ολλανδικές εταιρείες (Rituals, De Tuinen, Etos, Hema, Kruidvat και Trekpleister) ανταποκρίθηκαν σχεδόν αμέσως και ξεκίνησαν να καταργούν σταδιακά τα μικροσφαιρίδια από τα προϊόντα τους. Το Δεκέμβριο του 2012, ακολούθησε η πολυεθνική φαρμακευτική εταιρεία Unilever
Το 2013 άλλες μεγάλες πολυεθνικές εταιρείες όπως η L’Oréal, Colgate/Palmolive, Beiersdorf, Procter & Gamble και Johnson & Johnson ,Estee Lauder ,Clarins … δεσμεύτηκαν ότι θα σταματήσουν τη χρήση μικροσφαιριδίων.
Στο επίσημο σιτε της Βρεττανικής ενωσης βιομηχανίας καλλυντικών «CTPA» διαβάζουμε τα εξής :
«Το μικρού μεγέθους πλαστικό που υπάρχει στο περιβάλλον προέρχεται από διάφορες πηγές, κυρίως από τη διάσπαση των μεγαλύτερων πλαστικών (π.χ. αποσύνθεση των πλαστικών αποβλήτων σε θαλάσσια ύδατα, σπάσιμο συνθετικών ενδυμάτων κατά την διάρκεια πλυσίματος σε πλυντήριο).
Για να επιλυθεί πλήρως αυτό το ζήτημα πλαστικών αποβλήτων , όλες οι πηγές του προβλήματος πρέπει να εντοπιστούν και να αντιμετωπιστούν επαρκώς.
Ωστόσο, ενώ η συνεισφορά από πλαστικά μικροσφαιρίδια σε καλλυντικά προϊόντα στο συνολικό περιβαλλοντικό φορτίο , πιθανά να είναι πολύ μικρή, η βιομηχανία καλλυντικών έχει λάβει το θέμα στα σοβαρά.
Η CTPA έχει επισημάνει στα μέλη της τις ανησυχίες σχετικά με τα πλαστικά μικροσφαιρίδια και πολλές εταιρείες τα έχουν ήδη απομακρύνει από τα προϊόντα τους. Μερικοί έχουν κάνει δημόσια δήλωση για τη σταδιακή κατάργηση της χρήσης των εν λόγω μικροσφαιρίδιων απο τα προϊόντα τους, αν και άλλοι μπορούν κάλλιστα να έχουν πράξει το το ίδιο, αλλά χωρίς να επιδιώκουν τη δημοσιότητα.
Σύγχυση περιβάλλει τη λέξη «πολυαιθυλένιο» όταν χρησιμοποιείται στην λίστα συστατικών. Αυτό δεν σημαίνει ότι το καλλυντικό προϊόν περιέχει μικροσφαιρίδια κατ ‘ανάγκην.
Είναι σημαντικό να τονιστεί, ότι υπάρχει διαφορά μεταξύ των ίδιων των πλαστικών σφαιριδίων και άλλων τρόπων με τους οποίους κοινά πλαστικά όπως πολυαιθυλένιο μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε καλλυντικά προϊόντα.
Άλλα συστατικά με βάση το πολυαιθυλένιο , τα οποία μπορεί να αποτελούν μέρος ενός καλλυντικού συστατικού, έχουν πολύ διαφορετικές ιδιότητες και δεν εγείρουν οποιεσδήποτε περιβαλλοντικές ανησυχίες.
Πολλά από αυτά τα συστατικά είναι πραγματικά υγρά για να βοηθήσουν τα προϊόντα απλωθούν ομαλά και ομοιόμορφα στο δέρμα και δεν έχουν σχέση με την τρέχουσα συζήτηση για την περιβαλλοντική τύχη των πλαστικών μικροσφαιρίδιων.» ……